گفتگو رو با معرفی من و مسیر ورودم به دنیای نرم‌آفزار آزاد و مشارکت‌هایی که در پروژه‌‌های مختلف نرم‌افزار آزاد داشته‌ام شروع کردیم و در ادامه مقایسه‌هایی از جوامع نرم‌افزار آزاد انجام دادیم و به یک سری سؤال‌های دوستان پرداختیم.

از عباس جان و جامعه نرم‌افزار آزاد شیرازلینوکس برای دعوت از من و برگزاری این جلسه و همچنین از سایر دوستان برای سؤال‌هاشون سپاس‌گزارم.

این‌ها سؤال‌ها یا معیارهایی هستند که به ذهنم رسید.

معیارهای ارزیابی

آیا می‌توانم از دامنه‌های خودم استفاده کنم؟

من مدیریت چند حساب کاربری در چندین دامنه مختلف را بر عهده دارم، و بسیار مهم است که بتوانم به استفاده و مدیریت این حساب‌ها ادامه دهم و مجبور به استفاده از دامنه‌های سرویس‌دهندهٔ پست الکترونیک نباشم.

آیا فیلتر هرزنامهٔ مناسبی دارند؟

علاوه بر داشتن توانایی تشخیص و رد هرزنامه، رد نکردن رایانامه‌های غیرهزنامه نیز به همان اندازه مهم است.

آیا می‌توانم بدون استفاده از نرم‌افزار انحصاری (ناآزاد) به رایانامه‌هایم دسترسی داشته باشم؟

اگر رابط کاربری بر پایهٔ وب یا همان webmail برای دسترسی به رایانامه‌ها ارائه می‌دهند، آیا این رابط نرم‌افزار آزاد است؟ اگر نه، آیا حداقل می‌توان بدون اجرای نرم‌افزار (جاوااسکریپت) ناآزاد از آن استفاده کرد؟

آیا می‌توانم از طریق پروتکل‌های استاندارد به رایانامه‌هایم دسترسی داشته باشم؟

آیا می‌توانم از طریق پروتکل‌های IMAP و یا POP3 رایانامه‌هایم را دریافت و از طریق SMTP رایانامه ارسال کنم؟ این مخصوصاً حیاتی است اگر تنها راه دیگر دسترسی به رایانامه‌ها از طریق نرم‌افزار ناآزاد است.

سرویس‌دهنده و سرورهایشان در چه کشور و حوزهٔ قضایی‌ای واقع شده‌اند؟

با در نظر گرفتن قوانین محلی یا کشوری شنود و محرمانگی داده‌ها.

چه جور خدمات پشتیبانی‌ای ارائه می‌شود؟

در صورت مواجهه با مشکل در ارسال/دریافت رایانامه به/از یک سرور دیگر دوست دارم ترجیحاً بتوانم با یک انسان دیگر برای دریافت خدمات پشتیبانی صحبت کنم، نه یک ربات چت (chat bot) زبان‌نفهم.

سرویس‌دهنده چه جور شهرتی دارد؟

آیا می‌توانم بهشان اعتماد کنم یا نسبت به مدیریت رایانامه‌هایم توسطشان آرامش خاطر نسبی داشته باشم؟ همچنین، آیا با دیگر سرویس‌دهندگان و سرورهای ارسال و دریافت رایانامه به درستی برخورد می‌کنند (آیا رایانامه‌های غیرهزرنامهٔ ارسالی از سرورهای پایبند به استانداردها را به درستی به مقصد می‌رسانند)؟ یا اینکه به خاطر برخورد ناعادلانه و افتضاح با دیگران و فیلترهای هرزنامه که پیام‌های غیرهرزنامه را رد می‌کنند بدنام هستند؟

جمع‌بندی نهایی

این معیارها امثال گوگل و مایکروسافت و بسیاری از سرویس‌دهنده‌های بزرگ و کوچک دیگر را رد صلاحیت می‌کنند.

ممکن است مفید باشد که مختصراً یکی دو سرویس‌دهندهٔ پست الکترونیک که مکرراً مطرح می‌شود را از لنز این معیارها بسنجیم — البته در نهایت توصیه مستقیمی برای انتخاب هیچ یک ارائه نخواهیم داد.

برخی افراد سرویس‌دهندهٔ Fastmail را دوست دارند، اما این شرکت معیارهای webmail آزاد و حوزهٔ قضایی مناسب من را برآورده نمی‌کند، پس شخصاً از خدماتشان استفاده نمی‌کنم.

از سوی دیگر، تعاریف زیادی از Migadu شنیده‌ام. به نظر می‌آید معیارهای بالا از جمله ارائهٔ یک webmail آزاد (rainloop) را برآورده می‌کنند. همچنین با توجه به قراردادشان با Sourcehut برای ساخت و توسعهٔ alps که یک webmail آزاد و سبک است، از مشارکین خوب جامعهٔ نرم‌افزار آزاد به نظر می‌آیند. اگر در جستجوی یک سرویس‌دهندهٔ پست الکترونیک بودم، Migadu قطعاً یکی از گزینه‌هایم برای بررسی بیشتر بود.

در انتها، دوست دارم اشاره و تقدیری کنم از جوامع و گروه‌هایی مثل SDF (گوفر) و tilde.team (گوفر) که حساب کاربری رایگان بر سرورهایشان ارائه می‌دهند، و به کاربرانشان طیف گسترده‌ای از سرویس‌ها و خدمات مختلف ارائه می‌دهند که گاهی اوقات شامل میزبانی پست الکترونیکی هم می‌شود. البته نکات مختلفی در مورد این جوامع و خدماتشان وجود دارد، از جمله: آن‌ها معمولاً به کاربران عادی دسترسی مدیر (root یا admin) بر سرورهای خود نمی‌دهند، معمولاً پست الکترونیکی برای دامنه‌هایی به غیر از دامنه‌های خود انجمن را میزبانی نمی‌کنند، و با توجه به اینکه به صورت داوطلبانه اداره و ارائه می‌شوند، تضمین رسمی‌ای برای دردسترس‌بودن خدماتشان یا ارائهٔ پشتیبانی اضافی ارائه نمی‌دهند. با این حال، این جوامع همچنان می‌توانند منابع خیلی خوبی باشند و حتماً ارزش امتحان‌کردن را دارند. ممکن است از مشارکت در انجمن‌ها و جوامع متشکل از دیگر علاقه‌مندان همفکرهایشان لذت ببرید و احتمالاً یک حساب کاربری پست الکترونیکی نیز دریافت کنید. :-)

نظر شما چیست؟ علاقه‌مند به شنیدن افکار و نظراتتان در این مورد هستم — مخصوصاً اگر شما هم معیارهای احتمالاً متفاوت خود برای ارزیابی سرویس‌دهنده‌های پست الکترونیک دارید. مثل همیشه صندوق ورودی (inbox) من به روی افکار، نظرات، و بازخوردهایتان باز است.

تا درودی دیگر بدرود.

نسخهٔ انگلیسی این مقاله ابتدا در وبلاگ مدیر سامانهٔ بنیاد نرم‌افزار آزاد منتشر شد:
My internship with the FSF tech team and beyond

سلام! من امین بندعلی هستم و این دومین پست من در وبلاگ مدیر سامانهٔ FSF در انتهای کارآموزیم است.

در طول کارآموزیم با FSF، عمدتا در وظایف مدیریت سامانه‌ای مربوط به راه‌اندازی و یا مدیریت سرورهای گنو/لینوکس FSF کار کردم. شاید قابل‌توجه‌ترین کارم در طول این کارآموزی راه‌اندازی یک سرور سورس‌هات برای کمک به ارزیابی آن برای پروژهٔ میزبانی نرم‌افزار آزاد FSF است. من مراحل نصب و راه‌اندازی اجزای مختلف سورس‌هات را به صورت یک پروندهٔ ادیبانه اُرگ-مُد گنو ایمکس (literate GNU Emacs Org-mode file) مستندسازی کردم، که در آن بلوک‌های کد با توضیحات لازم همراهی شده‌اند. به این ترتیب خوانندهٔ پرونده می‌تواند به مرور هر بلوک کد را ارزیابی و اجرا کند و به طور اختیاری نتایج آن‌ها را در همان پرونده برای مستندسازی ذخیره کند.

من همچنین به آهستگی مشغول کار بر تغییرات مختلف برای بهبود سروری که سایت http://www.gnu.org روی آن میزبانی می‌شود بوده‌ام، و بعد از اتمام کارآموزیم نیز به طور داوطلبانه به آن ادامه خواهم داد. امیدوارم این بهبودها برای مدیران سامانهٔ FSF که مدیریت آن سرور را بر عهده دارند، برای وب‌مسترهای گنو که روی gnu.org کار می‌کنند، و برای عوام مردم که صفحات gnu.org را مرور کرده یا می‌خوانند مفید واقع شوند. به ویژه این تغییرات شامل ارتقای سیستم‌عامل سرور به آخرین نسخهٔ توزیع گنو/لینوکس تریسکل و بازسازی و بهبود مکانیزم جستجوی صفحات gnu.org می‌شوند. علاوه بر این، چند پروژهٔ دیگر نیز هستند که قصد دارم در آیندهٔ نزدیک با تیم فنی FSF به انجام برسانم.

در طول کارآموزیم با تیم فنی FSF، انواع گوناگونی از مهارت‌های جدید کسب کرده و درمورد جمع متنوعی از تکنیک‌ها و ابزارهای مختلف مرتبط با مدیریت سامانه سرورهای گنو/لینوکسی یاد گرفتم. این شامل کامپایل و نصب نرم‌افزار پیچیده‌ای مثل سورس‌هات و رفع اشکالاتی که بهشان برخوردم، استفاده از نرم‌افزار Ansible برای مدیریت و استقرار (deploy) زیرساخت‌های نرم‌افزاری، و یادگیری دربارهٔ عامل انتقال پیام (Mail Transfer Agent (MTA)) Exim که FSF در سرورهای دریافت و ارسال رایانامه‌های خود از آن استفاده می‌کند می‌شود.

در انتهای کارآموزیم و سال ۱۳۹۹، می‌توان گفت امسال سال…جالب و پراتقافی برای بیشتر مردم، از جمله خودم، بوده است. من کارآموزیم را در آخر ماه مه شروع کردم، و به عنوان یک دانشجوی کارشناسی ارشد، انتظار داشتم یک بار کاری معقول و متعادل برای کارم روی پایان‌نامه‌ام در ماه‌های آتی داشته باشم. اما کمتر از دو هفته از شروع کارآموزیم متوجه شدم که به چند دلیل مجبورم که دورهٔ کارشناسی ارشدم را در عرض دو ماه به پایان برسانم. این مسئله را به اطلاع تیم فنی FSF رساندم و اجازه گرفتم وقفه‌ای در کارآموزیم بگذارم تا بتوانم پایان‌نامه‌ام را بدون لطمه به کارآموزی یا تحصیلاتم به اتمام برسانم. عمیقاً قدردان تیم فنی و سایر کارمندان FSF هستم که با انعطاف فراوان به من اجازه دادند تا موقتا کارآموزیم را متوقف کنم تا روی تکمیل پایان‌نامه‌ام و اتمام دوره کارشناسی ارشدم تمرکز کنم. خوشبختانه با زحمت و مشقت فراوان موفق شدم درسم را در آن بازهٔ زمانی فوق‌العاده کوتاه تمام کرده و پس از آن به انجام کارآموزیم بپردازم.

با این حال، تمام چیزهای خوب در نهایت به پایان می‌رسند، از جمله این کارآموزی. از صمیم قلبم از اعضای تیم فنی FSF – ایان و اندرو و روبن و مایکل – برای پذیرش و استقبال از من در تیم به عنوان یک کارآموز، راهنمایی و پاسخ دادن به پرسش‌های فراوانم و کمک به یادگیری بیشترم سپاس‌گذارم. کار کردن در کنار شما و دیدن انرژی و همتی که صرف کار و مسئولیت‌هایتان به عنوان یک مدیر سامانه و توسعه‌دهندهٔ وب FSF می‌کنید برای من یک افتخار و تجربهٔ فوق‌العاده بوده است. در حالی که بیشتر ارتباطات من با اعضای تیم فنی FSF بوده است، من فرصت تعامل با اعضای دیگر تیم‌های FSF را نیز در طول کارآموزیم داشتم و بابت گفتگوهایمان و فرصت یادگیری دربارهٔ کارها و وظایف پراهمیتتان و تخصیصتان به انجامشان سپاس‌گذارم.

این کارآموزی به پایان رسیده، اما همه خاطرات خوب و درس‌هایی که در طول کارآموزیم یاد گرفتم را همیشه با خود خواهم داشت و مشتاقانه به عنوان یک داوطلب به همکاری با شما ادامه خواهم داد. مطالبی که در طول کارآموزیم یادگرفته و تجربه‌هایی که کسب کردم در شغل جدیدم به عنوان یک مشاور نرم‌افزار آزاد در شرکت Savoir-faire Linux برایم بسیار با ارزش و مفید واقع شده‌اند. در Savoir-faire Linux روی اجزا و قسمت‌های مختلف جَمی – یک برنامهٔ گنو برای ارتباطات جامع که به آزادی‌ها و حریم خصوصی کاربرانش احترام می‌گذارد – کار می‌کنم.

دوست دارم از FSF برای فرصت عالی کار کردن در کنار تیم فنی FSF به عنوان یک کارآموز قدردانی کنم، که تجربهٔ عالی و به یاد ماندنی‌ای بود و درس‌هایی ارزشمند و خاطرات خوب به من هدیه داد.

علاقه‌مند به کارآموزی برای بنیاد نرم‌افزار آزاد هستید؟ دورهٔ درخواست کارآموزی بهار ۱۴۰۰ در حال حاضر باز است. صفحهٔ https://www.fsf.org/volunteer/internships را برای اطلاعات بیشتر در مورد درخواست کارآموزی ببینید!

نسخهٔ انگلیسی این مقاله ابتدا در وبلاگ مدیر سامانهٔ بنیاد نرم‌افزار آزاد منتشر شد:
Introducing Amin Bandali, intern with the FSF tech team

سلام، امین بندعلی هستم و معمولا از نام کاربری bandali در اینترنت استفاده می‌کنم. در پروژهٔ گنو به عنوان یک سرپرست (maintainer) و وب‌مستر و مدیر سامانه ساوانا فعالیت می‌کنم، و خرسندم که مشارکتم در نرم‌افزار آزاد را به بنیاد نرم‌افزار آزاد (Free Software Foundation) یا همان FSF عنوان یک کارآموز تیم فنی FSF در بهار ۱۳۹۹ گسترش دهم.

به واسطهٔ کار والدینم با رایانه‌ها به عنوان دو مهندس و برنامه‌نویس رایانه، از کودکی به بازی و کار با رایانه‌ها علاقه‌مند شدم و بعدها برای اولین بار در اوایل نوجوانی با گنو/لینوکس آشنا شدم. البته اولین آشنایی من با دنیای نرم‌افزارهای آزاد هنگامی اتفاق افتاد که چند سال بعد یکی از دوستان مجازیم به من اشاره کرد که چیزی که به طور مبهم به عنوان نرم‌افزار «متن باز» می‌شناختم بهتر است که با عنوان «نرم‌افزار آزاد» از آن یاد شود، و این دوست عزیز کمک کرد تا متوجه شوم که چرا عنوان «متن‌باز» منظور و هدف اصلی نرم‌افزار آزاد را بیان و برآورده نمی‌کند. پس از یادگیری و خو گرفتن با ایده‌ها و ایده‌آل‌های نرم‌افزار آزاد، به مرور شروع به فعالیت در این عرصه کردم. به عنوان یک علاقه‌مند و محصل در شاخهٔ علوم رایانه که از مطالعه و دستکاری کد متن برنامه‌های مختلف لذت می‌برد و گاهی برنامه‌های خودش را می‌نویسد، هر جا که می‌توانم کدم را تحت مجوزهای کپی‌لفت قوی مثل GNU AGPL منتشر می‌کنم.

مشارکت من در پروژهٔ گنو ابتدا در سال ۱۳۹۵ به عنوان یک وب‌مستر داوطلب آغاز شد، و بعدا از آخر سال گذشتهٔ میلادی به عنوان یکی از سرپرستان گنوزیلا و آیس‌کت. تقریبا در همان زمان، من یک گروه داوطلب را برای سازمان‌دهی و برگذاری EmacsConf 2019 به عنوان یک کنفرانس مجازی و تنها با استفاده از نرم‌افزارهای آزاد (مانند کنفرانس عالی LibrePlanet 2020) سرپرستی کردم. گنو ایمکس را بسیار دوست دارم و بیش از هر نرم‌افزار دیگری از آن استفاده می‌کنم. گنو ایمکس به من در انجام کارهای متنوعی مثل برنامه‌نویسی و خواندن و نوشتن رایانامه و چت از طریق IRC کمک می‌کند.

در کارآموزیم با تیم فنی FSF، اخیرا با کمک باب پرو (Bob Proulx)، یک مدیر سامانه خبرهٔ گنو ساوانا، خودم را با اجزای مختلف زیرساخت آن و برخی وظایف مدیریتی و سرپرستی ساوانا آشنا کرده و به تدریج بر عهده گرفتم. من همچنین یکی از اعضای کمیته سیستم‌های باشگاه علوم رایانه دانشگاه‌مان هستم، که نظارت و سرپرستی مجموعهٔ بزرگی سرورهای گنو/لینوکس برای اعضای باشگاه را بر عهده دارد.

برای کارآموزیم با تیم فنی FSF، با اعضای تیم روی چند کار و پروژهٔ مختلف کار خواهم‌کرد، از جمله کمک به پیشبرد پروژهٔ میزبان نرم‌افزار آزاد و چندین تغییر و بهبود مختلف برای gnu.org. مشتاقانه به استقبال یادگیری نکات جدید و کسب مهارت‌های ارزشمند به واسطهٔ کارآموزیم با تیم فنی فوق‌العادهٔ FSF می‌روم، که زحمات بسیاری برای پروژهٔ گنو و جامعهٔ بزرگتر نرم‌افزارهای آزاد می‌کشند.